वैदिक र लौकिक वाङ्मयका भाषिक चिन्तनको तुलनात्मक विश्लेषण
j}lbs / nf}lss jfª\dosf eflifs lrGtgsf]
t'ngfTds ljZn]if0f
efujt b]j e§
n]v;f/ -Abstract_
dfgj hfltsf] pTklQ;Fu} efiffsf] ljsf; eP
tfklg o;sf] ;}4flGts / Jojl:yt lrGtgsf] Oltxf; nfdf] ;dokl5 dfq k|f/De ePsf]
kfOG5 . k"jL{o ;Eotfdf ;+:s[t tyf kfZrfTodf lu|s / Nofl6g jfª\don] cfw'lgs
efifflj1fgsf] k[i7e"ld lgdf{0fdf cfwf/e"t e"ldsf lgjf{x u/]sf
5g\. O{=k"= !%)) lt/sf] j}lbs ;+:s[t o'uaf6 k|f/De ePsf] eflifs lrGtg
nf}lss ;+:s[t;Dd cfOk'Ubf kfl0fgL, sfTofog / kt~hln h:tf ljåfg\x¿sf] of]ubfgn]
r/df]Tsif{ k|fKt u¥of]. j}lbs o'udf eflifs lrGtg d'VotM bfz{lgs / cfWoflTds
cfwf/df cl3 a9]sf] b]lvG5, hxfF CUj]bsf dGq / ;+lxtfx¿df zAbsf] zlQm / pTklQsf]
vf]hL ul/Psf] 5 . ljz]if u/L of:ssf] …lg?QmÚ n] zAbsf] Jo'TklQ / cy{lj1fgsf] hu
a;fn]sf] 5 . nf}lss o'udf eg] kfl0fgLsf] …ci6fWofoLÚ dfkm{t efiffsf] Jofs/l0fs,
WjGofTds / ;+/rgfTds ljZn]if0fdf j}1flgs hf]8 lbOPsf] 5 . o;n] ljZjs}
efiffj}1flgs lrGtgdf qmflGtsf/L k|efj kf/]sf] 5 . k|:t't n]vdf j}lbs / nf}lss
jfª\dosf ltg} eflifs lrGtgsf :j¿k, ljsf;qmd / logsf aLrsf leGgtfx¿nfO{ t'ngfTds
¿kdf ljZn]if0f ub}{ cfw'lgs efifflj1fg / sDKo'6];gn lnË\o'Ol:6S;df logsf]
;fGble{stf ;d]tnfO{ phfu/ ul/Psf] 5 .
d'Vo kbx¿ -Keywords_M
j}lbs / nf}lss ;+:s[t, eflifs lrGtg, ci6fWofoL, lqd'lg k/Dk/f, lg?Qm,
Wjlg lj1fg, Jo'TklQ zf:q .
!= kl/ro -Introduction_
efiff dfgjLo ljrf/ ljlgdosf] ;a}eGbf ;zQm
/ hLjGt ;fwg xf] . dflg;n] cfˆgf efjgf, OR5f, cfjZostf Pj+ cd"t{
ljrf/x¿nfO{ d"t{ ¿k lbO{ c¿ ;dIf ;Dk|]if0f ug{ efiffs} k|of]u ub{5 . efiff
;dfhsf] pkh ePsfn] ;fdflhs cl:tTj / ljsf;;Fu} o;sf] :j¿k klg kl/dflh{t x'Fb}
cfPsf] 5 . dfgj ;[li6sf] k|f/lDes sfndf ;Í]t / k|tLsx¿df ;Lldt ljrf/ ljlgdosf]
k4lt ljsf; x'Fb} hfFbf efiffsf] pTklQ eof] . oBlk, efiffsf] k|of]u ;'? ePsf]
nfdf] ;dokl5 dfq o;sf lgod / k|s[ltaf/] Jojl:yt lrGtg k|f/De ePsf] b]lvG5 .
k"jL{o huTdf ;+:s[t jfª\do / kfZrfTo
huTdf lu|s tyf Nofl6g jfª\don] cfw'lgs efifflj1fgsf] hu a;fNg ljlzi6
e"ldsf lgjf{x u/]sf 5g\ . logs} cfwf/df jt{dfgsf g]kfnL, cË|]hL tyf cGo
cfw'lgs efiffx¿sf] Jofs/l0fs ;+/rgf lgdf{0f ePsf] xf] . O{=k"= !%)) lt/sf]
j}lbs ;+:s[t o'unfO{ k"jL{o eflifs lrGtgsf] k|:yfg ljGb' dfGg ;lsG5 . o;
o'udf efiff;DaGwL lrGtgsf] ljsf; ;+lxtf, cf/0os / pklgifb\x¿df Jofks ¿kdf ePsf]
kfOG5 .
j}lbs ;+:s[t efiff ;dosf] cGt/fn;Fu} qmdzM
nf}lss ;+:s[tsf ¿kdf kl/dflh{t x'Fbf eflifs lrGtgsf] k/Dk/f cem ;'b[9 / j}1flgs
aGof] . o; ;Gbe{df kfl0flg, sfTofog / kt~hln -lqd'lg_ tyf pQ/jtL{ sfnsf et{[xl/
h:tf ljåfGx¿sf] of]ubfg ct'ngLo 5 . kfl0flg ;Dk|bfon] efiffnfO{ ;"qa4 u/L
Pp6f lglZrt / j}1flgs :j¿k k|bfg u¥of] .
;fdfGotof k"jL{o eflifs lrGtgsf]
Oltxf;nfO{ tLg k|d'v r/0fdf ljefhg u/L cWoog ug{ ;lsG5M
!= k|fUj}lbs o'uM j]bsf]
;+lxtLs/0f x'g'eGbf k"j{sf] k|f/lDes cj:yf .
@= j}lbs o'uM j}lbs ;+lxtfsf]
/rgfb]lv j]bfËsf] lgdf{0f;Ddsf] ;dofjlw .
#= nf}lss o'uM ;"qsfn
-kfl0flg_ b]lv pQ/jtL{ bfz{lgs / Jofs/l0fs lrGtgsf] sfn .
nf}lss o'udf cfOk'Ubf efiff s]jn k|of]usf]
dfWod dfq /x]g, a? o;sf] Jofs/l0fs ;+/rgf, Wjlg k|lqmof / cy{ut kIfsf]
;"Id ljZn]if0f ul/of] . oxL sf/0fn] ubf{ g} k"jL{o eflifs lrGtgnfO{
cfh klg ljZjd} clåtLo / j}1flgs dflgG5 .
@= cWoogsf] p2]Zo -Objectives of the Study_
k|:t't cWoogsf] d"n p2]Zo dfgj
;dfhsf] ljsf;qmd;Fu} cl3 a9]sf] eflifs lrGtgsf P]ltxfl;s / ;}4flGts cfofdx¿sf]
cGj]if0f ug{' xf] . o; cWoogsf ljlzi6 p2]Zox¿nfO{ lgDgfg';f/ k|:t't ug{ ;lsG5M
!= j}lbs / nf}lss jfª\dodf ljBdfg eflifs
lrGtgsf] :j¿k / ljsf;qmdaf/] k|fl1s ljZn]if0f ug{'
.
@= j}lbs ;+:s[t / nf}lss ;+:s[tsf eflifs
lrGtgaLr /x]sf ;dfgtf tyf leGgtfx¿sf] t'ngfTds
cWoog ug{' .
#= cWoog ljlw -Research Methodology_
k|:t't cWoogdf cfjZostfcg';f/ k|fylds /
låtLos b'j} ;|f]tsf ;fdu|Lx¿sf] k|of]u ul/Psf] 5. d"ntM k':tsfnoLo sfo{ -Library
Work_
df cfwfl/t o; cWoogdf u'0ffTds cg';Gwfg 9fFrf -Qualitative
Research Design_ cGtu{t j0f{gfTds ljlwsf] cjnDag ul/Psf] 5. cWoognfO{
j:t'k/s / ljZj;gLo agfpg P]ltxfl;s tyf t'ngfTds ljlwsf] ;d]t k|of]u ul/Psf] 5.
ljz]if u/L j}lbs / nf}lss jfª\dodf /x]sf
eflifs lrGtgsf] t'ngfTds ljZn]if0fsf nflu k"j{cWo]tfx¿sf cg';Gwfgd"ns
n]v, zf]wkq, k|fl1s hg{n tyf cflwsfl/s k':tsx¿nfO{ cfwf/e"t ;|f]tsf ¿kdf
u|x0f ul/Psf] 5 . tYofÍx¿sf] ;Íng / ljZn]if0f ubf{ cfudgfTds -Inductive_ / lgudgfTds -Deductive_ b'j} tfls{s
k4ltdfkm{t lgisif{ lgsfNg] k|of; ul/Psf] 5 .
$= ljifoj:t'sf] JofVof / ljZn]if0f -Analysis
and Discussion_
efiff dfgj ;dfhsf] cleGg cË xf] / o;sf]
ljsf; dfgj ;Eotfsf] pbo;Fu} ePsf] xf]. cflbd sfndf dfgj hfltn] ljleGg k|tLs,
;Í]t / O;f/fsf dfWodaf6 ljrf/ ljlgdo ug]{ ub{y]. dfgj hfltsf] pTklQ / efiffsf]
ljsf; ;fy;fy} eP tfklg o;sf] ;}4flGts / k4ltk/s lrGtg eg] lgs} kl5 dfq ;'?
ePsf] kfOG5. k"jL{o ;Gbe{df ;+:s[t tyf kfZrfTo ;Gbe{df lu|s / Nofl6g
efiffsf jfª\dox¿n] cfw'lgs efifflj1fgsf] hu a;fNg / eflifs lrGtgsf] ljsf;df
ljlzi6 e"ldsf lgjf{x u/]sf 5g\. log} k|frLg lrGtgsf cfwf/df g} jt{dfgsf
g]kfnL, cË|]hL tyf ;+:s[t h:tf efiffx¿sf] Jofs/l0fs ;+/rgf lgdf{0f ePsf x'g\.
eflifs lrGtgsf] Oltxf;nfO{ lgofNbf
O{=k"= !%)) lt/sf] j}lbs ;+:s[t o'unfO{ o;sf] k|f/lDes laGb' dfGg ;lsG5.
CUj]bsf Crfx¿df zAb, Wjlg / cy{sf af/]df ul/Psf k|f/lDes rrf{ g} eflifs cWoogsf
k|:yfg laGb' x'g\. j}lbs ;+:s[t efiff qmdzM ljsl;t / kl/dflh{t x'Fb} nf}lss
;+:s[tsf ¿kdf ¿kfGt/0f eof], h;n] eflifs lrGtgsf] k/Dk/fnfO{ yk Jofks / ;'b[9
agfof].
nf}lss ;+:s[tsf] sfnv08df kfl0flg, sfTofog
/ kt~hln -lqd'ln_ tyf et{[xl/ h:tf sfnhoL ljåfGx¿n] eflifs lrGtgnfO{ bfz{lgs /
j}1flgs prfO k|bfg u/]. ljz]iftM kfl0flgsf] …ci6fWofoLÚ n] efiffnfO{ ;"qa4
u/L Jofs/l0fs z'4tfsf] pRrtd gd'gf k|:t't u¥of]. lqd'lnsf] cjt/0fkZrft\ ;+:s[t
eflifs lrGtgn] ljleGg cfofd / k4ltx¿ cfTd;ft\ ub}{ cl3 a9\of]. o;} qmddf ljleGg
Jofs/l0fs ;Dk|bfox¿sf] pbo / ljsf; eof]. kfl0flgLo k/Dk/fsf] cg';/0f ub}{
kl5Nnf j}ofs/0f / bfz{lgsx¿n] Wjlg, kb, jfSo / cy{sf] ;"Id ljZn]if0f u/].
Jofs/0fsf cltl/Qm ;+:s[t ;flxTo, dLdf+;f, Gofo / lg?Qm h:tf If]qx¿df klg uxg
eflifs Pj+ Jofs/l0fs ljdz{ ;'? eof], h;n] ubf{ k"jL{o efifflrGtg ljZjd}
clåtLo / j}1flgs aGg k'Uof].
$=! j}lbs jfª\dodf eflifs lrGtg
j]bnfO{ 1fgsf] cflb ;|f]t dflgG5, hxfF
efiffsf af/]df cToGt ulx/f] / bfz{lgs rrf{ ul/Psf] 5. j}lbs jfª\docGtu{t CUj]b,
oh'j]{b, ;fdj]b / cyj{j]b u/L rf/ j]bx¿ kb{5g\. oLdWo] ljZjs} k|frLgtd u|Gy
CUj]bdf …jfs\Ú -jf0fL_ zAbsf] k|of]u Jofks ¿kdf ePsf] kfOG5. j}lbs k/Dk/fdf
Jofs/0fnfO{ …j]bsf] d'vÚ -d'v+ Jofs/0f+ :d[td\_ dflgG5, h;n] efiffsf] z'4tf /
/Iffdf Jofs/0fsf] ;jf]{Rr :yfgnfO{ k'li6 ub{5 .
j}lbs jfª\donfO{ ;+/rgfTds / ljifout
cfwf/df lgDg rf/ efudf ljefhg ul/Psf] 5 M
!=;+lxtf M dGqx¿sf] ;+u|x .
@=a|fXd0f M o1 / sd{sf08sf] JofVof .
#=cf/0os M bfz{lgs Pj+ cfWoflTds lrGtg .
$=pklgifb\ M a|Xd1fg / cfTd1fgsf] ljj]rgf
.
o;sf cltl/Qm j}lbs efiffsf] ;xL pRrf/0f / k|of]usf nflu ^ j6f
j]bfËx¿sf] ljsf; ul/of] M
* lzIff M Wjlg lj1fg
/ pRrf/0f k4lt .
* sNk M wfld{s ljwfg
/ sd{sf08 .
* Jofs/0f M zAb l;l4
/ eflifs lgod .
* lg?Qm M zAbsf]
Jo'TklQ / cy{ -Jo'TklQzf:q_ .
* 5Gb M sflJos no /
ult .
* Hof]ltif M sfn
u0fgf / vuf]n .
;fy}, ljleGg k|fltzfVox¿ -h;n] Wjlgk/s
lgodx¿sf] JofVof u5{Gf\ ;d]t o;}leq ;d]l6Psf 5g\. o;/L j}lbs o'udf efiffnfO{
s]jn ;~rf/sf] dfWod dfq geO{ Pp6f kljq, j}1flgs / bfz{lgs cg';Gwfgsf] ljifo
agfOPsf] b]lvG5 .
$=!=# jfSsf] :j¿k / juL{s/0f
j}lbs lrGtgdf jf0fLnfO{ …b}jL jfs\Ú sf] ¿kdf k"hgLo dflgPsf] 5.
CUj]bsf] k|l;4 Crf -rTjfl/ jfs\ kl/ldtf kbflg===_ n] jf0fLnfO{ rf/ txdf
juL{s/0f u/]sf] 5, h;nfO{ eflifs cleJolQm / cfGtl/s lrGtgsf] j}1flgs k|lqmof
dfGg ;lsG5M
!= k/fM of] gfledf /xg] ;"Id Wjlg xf], hf] cJoQm / s]jn of]uLx¿n]
dfq cg'ej ug{ ;Sg] cfGtl/s :kGbg xf] .
@= kZoGtLM Åbodf /xg] dfgl;s :j¿k . of] ljrf/sf] Tof] cj:yf xf] hxfF
zAbsf] cfsf/ aGg ;'? x'G5 t/ pRrf/0f
x'Fb}g .
#= dWodfM s07;Dd cfpg] t/ pRrf/0f eOg;s]sf] dWod cj:yf . o;nfO{ dfgl;s
/ ef}lts pRrf/0f aLrsf] ;]t' dflgG5 .
$= j}v/LM d'vaf6 :ki6 ¿kdf lg:sg] WjGofTds ¿k, h;nfO{ ;fdfGo dflg;n]
;'Gg / af]Ng ;S5g\ . of] efiffsf] ef}lts
/ ;fdflhs :j¿k xf] .
o;}u/L, lg?Qmsf/x¿n] …e"MÚ, …e'jMÚ,
…:jMÚ / …dxMÚ nfO{ klg jfSsf] ¿kdf JofVof u/]sf 5g\ eg] kt~hlnn] Jofs/l0fs
cfwf/df gfd, cfVoft, pk;u{ / lgkftnfO{ …rTjfl/ jfs\Ú sf ¿kdf kl/eflift u/]sf
5g\ .
$=!=$ Wjlg / pRrf/0fsf] dxQ\j
j}lbs jfª\dodf pRrf/0fsf] z'4tf -Phonetic
Accuracy_
nfO{ r/d dxQ\j lbOPsf] 5 . …lzIffÚ j]bfËn] j0f{, :j/, dfqf, an, ;fd / ;Gtfg
-;+lxtf_ sf lgodx¿ lgwf{/0f u/]sf] 5 . j}lbs k/Dk/fdf :j/sf] ;fdfGo q'l6n] klg
cy{sf] cgy{ nfUg ;Sg] r]tfjgL lbOPsf] 5 . o;sf] k|l;4 pbfx/0f …OG›zq'Ú zAb xf],
hxfF :j/sf] :yfg kl/jt{gn] k|fy{gfsf] kmn g} pN6f] ePsf] dflgG5 . o;n] s] k'li6
u5{ eg] j}lbs o'udf Wjlg lj1fg -Phonetics_ cToGt ljsl;t
cj:yfdf lyof] .
$=!=% of:s / lg?Qmsf] of]ubfg
eflifs cWoogsf] Oltxf;df of:ssf] …lg?QmÚ / To;sf] cfwf/ u|Gy …lg306'Ú
sf] :yfg clåtLo 5. of:sn] zAbsf] Jo'TklQ -Etymology_ sf cfwf/df
efiffsf] j}1flgs ljZn]if0f u/]. pgsf d'Vo l;4fGtx¿ lgDgfg';f/ 5Gf\ M
*
wft'h l;4fGt M ;a} gfdx¿ -Nouns_ wft' -Verbs_ af6 ljsl;t
x'G5g\. of] cfw'lgs efifflj1fgsf] 'Root theoryÚ ;Fu d]n vfG5.
*
kbsf] rt'i6\jM zAbx¿nfO{ gfd, cfVoft, pk;u{ / lgkft u/L rf/
efudf juL{s/0f -Parts of Speech_.
*
cy{–s]lG›t cWoogM zAbsf] k|of]u / Wjlgsf cfwf/df gfds/0f.
h:t}M …sfsÚ -sfu_ sf] gfds/0f p;n] lgsfNg] …sf–sfÚ Wjlgsf cfwf/df ePsf] xf].
o;/L of:sn] zAbsf] cy{ lgwf{/0f ug]{ k4lt ljsf; u/]/ cfw'lgs cy{lj1fg -Semantics_ sf] alnof] hu
a;fn]sf 5g\.
$=@ j]bsfndf eflifs lrGtgsf] ;+:yfut :j¿k
;+:s[tsf] …ljb\Ú wft'af6 ag]sf] …j]bÚ
zAbsf] cy{ …1fgsf] e08f/Ú x'G5. o; 1fgnfO{ ;'/lIft /fVg / a'‰gsf nflu ljsl;t
ul/Psf cËx¿n] tTsfnLg eflifs ulx/fOnfO{ emNsfpF5g\. d'08sf]klgifb\ -!÷!÷%_ df
ljBfnfO{ …k/fÚ / …ck/fÚ u/L b'O{ efudf afFl8Psf] 5, h;df ^ j6f j]bfËnfO{ …ck/f
ljBfÚ cGtu{t /flvPsf] 5.
$=@=! j]bfË / eflifs cËx¿sf] dfgjLs/0f
j]bfËx¿nfO{ …j]b k'?ifÚ sf ljleGg cËsf
¿kdf dfgjLs/0f ul/Psf] 5, h;n] efiffsf ljleGg kIfsf] dxQ\j bzf{pF5 M
|
j]bfË |
dfgj cË |
sfo{÷If]q |
|
5Gb |
kfp -v'§f_ |
sflJos no / ult
lgwf{/0f |
|
sNk |
xft |
wfld{s ljwfg /
k|of]u |
|
Hof]ltif |
cfFvf |
sfn u0fgf / vuf]n |
|
lg?Qm |
sfg |
zAbsf] Jo'TklQ /
cy{af]w |
|
lzIff |
gfs |
Wjlg lj1fg /
pRrf/0f k4lt |
|
Jofs/0f |
d'v |
l;l4, kb / jfSo
;+/rgf zAb |
o; dfgjLs/0fdf Jofs/0fnfO{ …j]bsf] d'vÚ
dflgg'n] efiffsf] ;+/rgf / z'4tfnfO{ ;a}eGbf pRr :yfg lbOPsf] k|:6 x'G5.
lzIffn] Wjlg lj1fg -Phonetics_, Jofs/0fn] ¿klj1fg -Morphology_ / jfSotTj
-Syntax_, tyf lg?Qmn] Jo'TklQzf:q -Etymology_ sf] k|ltlglwTj
ub{5g\.
$=!=^ CUj]bdf eflifs lrGtgsf] k/fsfi7f
CUj]b s]jn dGqx¿sf] ;Ë|x dfq geO{ of]
efiffsf] pTklQ, zAbsf] zlQm / Jofs/l0fs ;Í]tx¿sf] cflbd ;|f]t klg xf]. CUj]bsf]
rt'y{ d08nsf] Ps k|l;4 Crfdf jf0fLnfO{ …j[ifeÚ -;fF9]_ sf] k|tLssf ¿kdf lrq0f
ul/Psf] 5, h;n] efiffsf] ;+/rgfTds cjojx¿nfO{ ;Í]t ub{5 M
rTjfl/ z[Ëf qof]
c:o kfbf å] zLif]{ ;Kt x:tf;f] c:o .
lqwf a4f] j[ifef]
/f]/jLlt dxf] b]jf] dTof{+ cf ljj]z .. -CUj]b $÷%*÷#_
o; ¿kssf] efiffj}1flgs JofVof lgDgfg';f/ /x]sf] 5 M
*
rf/ l;ª M gfd, cfVoft -lqmof_, pk;u{ / lgkft -kbsf k|sf/x¿_
.
*
tLg v'§f M e"t, jt{dfg / eljio sfn .
*
b'O{ 6fpsf] M zAbsf b'O{ :j¿k— lgTo -:kmf]6_ / clgTo -Wjlg_
.
*
;ft xft M k|ydfb]lv ;KtdL;Ddsf ;ft ljelQmx¿ .
*
tLg 7fpFdf afFlwPsf] M Åbo, s07 / lz/ -pRrf/0fsf d'Vo
:yfgx¿_ .
o; JofVofn] s] k'li6 ub{5 eg] CUj}lbs sfnd} zAbsf] ;"Id kbut /
WjGofTds ljZn]if0f eO;s]sf] lyof] .
$=!=& efiffsf] ofb[lR5stf / ;fdflhs :j¿k
CUj]b -!)÷&!÷@_ df ;Qm' -;ft'_ nfO{
rfNgLn] 5fGg' / efiffnfO{ z'4 agfpg'sf] t'ngf ul/Psf] 5. o;n] efiff kl/dfh{g -Refinement_ sf] k|lqmofnfO{
a'emfpF5 . ;fy}, …a[x:kltÚ nfO{ efiffsf] k|f/lDes stf{ dflgPsf] 5, h;n]
kbfy{x¿sf] gfds/0f u/]sf] pNn]v 5 . CUj]b -!)÷!!$÷*_ n] eG5— æhxfF;Dd a|Xd
-a|Xdf08_ 5, ToxfF;Dd jf0fLsf] Jofkstf 5 .æ o;n] efiffsf] c;Lldt zlQm /
If]qnfO{ ;Í]t ub{5 .
$=!=* cyj{j]bdf eflifs lrGtg
cyj{j]b -(÷!)÷@!_ df efiffsf] JofkstfnfO{
k|fs[lts rqm;Fu hf]l8Psf] 5 . h;/L ;d'›sf] hn jfo'df kl/0ft eO{ jiff{åf/f
;+;f/nfO{ l;l~rt ub{5, To;/L g} xhf/f}F cIf/sf ;d"xx¿ huTdf JofKt eO{
sNof0f ub{5g\ . cyj{j]bn] jfSzlQmnfO{
dflg;sf] ;j{>]i7 j}ej dfg]sf] 5, h;n] dflg;nfO{ cGo k|f0fLeGbf >]i7
agfpF5 .
$=# a|fXd0f sfndf eflifs lrGtg
a|fXd0f u|Gyx¿ j}lbs jfª\dosf] ljzfn
1fgsf]if x'g\ . oL u|Gyx¿ pQ/–j}lbs sfnLg ;flxTo x'g\, h;sf] pbo ;+lxtfx¿sf]
JofVof ug]{ qmddf ePsf] xf] . a|fXd0f u|Gysf] k|wfg ljifo …o1Ú / ljlwljwfg eP
tfklg o; k|lqmofdf efiffsf] :j¿k, z'4tf / ;+/rgfdfly cToGt uxg ljdz{ ul/Psf]
kfOG5 .
$=#=! k|fljlws zAbfjnLsf] ljsf;
a|fXd0f sfn;Dd cfOk'Ubf eflifs lrGtgn]
Pp6f lglZrt k4lt / k|fljlws ¿k u|x0f ul/;s]sf] b]lvG5. uf]ky a|fXd0fdf
Jofs/0f;Fu ;DalGwt cg]sf}F kfl/eflifs zAbx¿sf] k|of]u x'g'n] o; tYonfO{ k'li6
ub{5 . o;df lgDg k|fljlws zAbfjnLsf] rrf{ ul/Psf] 5 M
*
wft', k|fltklbs, cfVoft -kb lj1fg_ .
*
lnË, jrg, ljelQm, k|Too -¿k lj1fg_ .
*
:j/, dfqf, j0f{, cIf/ -Wjlg lj1fg_ .
oL zAbfjnLsf] k|of]un] s] ;Í]t u5{ eg]
a|fXd0f sfnd} efiffnfO{ Pp6f hLjGt / lgoda4 ;+/rgfsf ¿kdf x]g{ yflnPsf] lyof] .
$=#=@ Wjlg / cy{sf] ;DaGw
o; sfnsf] eflifs lrGtgsf] csf]{
dxQ\jk"0f{ kIf P]t/]o a|fXd0f / ztky a|fXd0fdf kfOg] Wjlg / cy{aLrsf]
;DaGwsf] vf]hL xf] . ztky a|fXd0fdf …jfs\Ú -jf0fL_ / …dgÚ sf] ;DaGwnfO{ bfz{lgs
9Ën] k|:t't ul/Psf] 5. jf0fLnfO{ dgsf] cg'ufdL dflgPsf] 5 / z'4 pRrf/0f gx'Fbf
o1sf] kmn k|fKt gx'g] r]tfjgL lbOPsf] 5. o;n] Wjlg lj1fg -Phonetics_ sf] ljsf;df 7f];
cfwf/ tof/ u¥of] .
;fy}, a|fXd0f u|Gyx¿df zAbsf] lgj{rg -Explanation
of origin_ ug]{ k/Dk/f ;'? eof], h;nfO{ kl5 of:sn] k"0f{tf lbP. æob]j
lg?Qm+ tGdTod\, oblg?Qm+ tbd[tDf\æ -h;sf] lgj{rg ug{ ;lsG5 Tof] dTo{ xf], hf]
clgj{rgLo 5 Tof] cd[t xf]_ h:tf bfz{lgs dfGotfn] zAbsf] zlQm / ;LdfnfO{
kl/eflift ug]{ sfd u/].
lgisif{df, a|fXd0f sfndf eflifs lrGtgn]
sd{sf08sf] 5fofdf eP klg cfˆgf] :jtGq klxrfg agfpg yfn]sf] b]lvG5. o; o'un]
j}lbs ;+:s[t / nf}lss ;+:s[taLrsf] ;]t'sf] sfd ub}{ cfufdL …;"q sfnÚ
-kfl0flgsf] ;do_ sf nflu cfjZos Jofs/l0fs k"jf{wf/ / kfl/eflifs zAbfjnLsf]
lgdf{0f ul/lbPsf] 5.
$=$ cf/0os sfndf eflifs lrGtg
j}lbs jfª\dosf] ljsf;qmddf a|fXd0f
u|Gyx¿kl5 cf/0os u|Gyx¿sf] k|fb'ef{j ePsf] b]lvG5. Úc/0oÚ -jg_ df a;]/ cWoog,
lrGtg / dgg ul/g] x'gfn] oL u|Gyx¿sf] gfd Úcf/0osÚ /xg uPsf] xf] -c/0o] ej+
cf/0osD_. cf/0os u|Gyx¿n] sd{sf08k|wfg a|fXd0f u|Gy / 1fgsf08k|wfg
pklgifb\x¿nfO{ hf]8\g] ;]t' -Bridge_ sf ¿kdf sfo{ ub{5g\. logdf d'VotM
k|f0fljBf / cfWoflTds lrGtgsf] dlxdf ufOPsf] eP tfklg eflifs ;+/rgf / dGqx¿sf]
cfGtl/s agf]6sf af/]df dxQ\jk"0f{ lrGtgx¿ pknAw 5g\.
j}lbs ;flxTodf CUj]b;Fu ;DalGwt b'O{ k|d'v
cf/0osx¿ 5Gf M P]t/]o cf/0os / zfÎfog -sf}ifLtsL_ cf/0os. eflifs
b[li6sf]0fn] P]t/]o cf/0os cToGt} dxQ\jk"0f{ dflgG5. o; cf/0ossf] t];|f]
efudf ;+lxtfsf] :j¿k, kbkf7, qmdkf7, :j/ / Jo~hgsf af/]df ;"Id ljZn]if0f
ul/Psf] 5 .
o; sfnsf] eflifs lrGtgsf s]xL ljlzi6 kIfx¿
lgDgfg';f/ 5Gf\ M
*
;lGw / ;+lxtfsf] ljZn]if0fM cf/0osx¿df zAbx¿ s;/L Ps–csf{df
hf]l8G5g\ -;lGw_ / To;n] s;/L Ú;+lxtfÚ sf] ¿k lnG5 eGg] ljifodf bfz{lgs rrf{
ul/Psf] 5. cIf/x¿sf] ldngnfO{ s]jn Wjlg kl/jt{g dfq geO{ a|Xdf08Lo tTjx¿sf] ldngsf
¿kdf x]l/Psf] 5 .
*
:j/ / Jo~hgsf] juL{s/0fM P]t/]o cf/0osdf :j/ / Jo~hgsf]
k|s[ltdfly k|sfz kfl/Psf] 5. o;df Jo~hgnfO{ z/L/ / :j/nfO{ To;sf] cfTdfsf ¿kdf
lrq0f ul/Psf] 5, h;n] Wjlg lj1fg -Phonetics_ df k|f0f e/]sf]
5 .
*
kbkf7 / qmdkf7M dGqx¿sf] z'4tf sfod /fVgsf nflu zAbx¿nfO{
5'6\ofP/ k9\g] Úkbkf7Ú / ltgLx¿nfO{ lglZrt qmddf ldnfP/ k9\g] Úqmdkf7Ú sf] rrf{
cf/0os sfndf cem kl/is[t ePsf] b]lvG5. o;n] ubf{ efiffsf] Jofs/l0fs PsfOx¿sf]
klxrfg ug{ ;xh eof] .
*
k|f0f / jf0fLsf] ;DaGwM cf/0osx¿df jf0fL -jfS_ nfO{
k|f0fsf] :y"n ¿k dflgPsf] 5. Zjf;k|Zjf;sf] k|lqmof;Fu Wjlgx¿sf] pTklQ s;/L
x'G5 eGg] s'/fsf] k|f/lDes ;Í]t log} u|Gyx¿df e]l6G5 .
$=% pklgifb\ sfndf eflifs lrGtg
j}lbs jfª\dosf] clGtd efu ePsfn]
pklgifb\x¿nfO{ …j]bfGtÚ -j]bsf] cGTo jf ;f/_ klg elgG5. Úpklgifb\Ú zAbsf]
zflAbs cy{ u'?sf] ;dLkdf a;]/ k|fKt ul/g] …tTj1fgÚ eGg] x'G5. eflifs lrGtgsf]
b[li6n] pklgifb\x¿df Jofs/l0fs ljZn]if0feGbf a9L efiff bz{g -Philosophy
of Language_ dfly hf]8 lbOPsf] kfOG5.
o; sfnsf s]xL k|d'v eflifs Pj+ bfz{lgs
dfGotfx¿ lgDgfg';f/ 5Gf\ M
$=%=! cIf/ / a|Xdsf] PsfTdstf
pklgifb\x¿df …cIf/Ú nfO{ g} a|Xd dflgPsf]
5. d'08sf]klgifb\ -!÷!÷&_ sf cg';f/ h;/L dfs'/fn] hfnf] lgsfN5 / k'gM
cfkm}Fleq ;dflxt u5{, To;/L g} …cIf/ a|XdÚ af6 of] ljZjsf] pTklQ x'G5. oxfF
…cIf/Ú zAbn] cljgfzL tTj / WjGofTds PsfO b'j}nfO{ ;Í]t u5{.
$=%=@ jf0fLsf] ;Ldf / a|Xdsf] clgj{rgLotf
s]gf]klgifb\ -!÷$_ df jf0fLsf] ;fdYo{ /
;Ldfaf/] elgPsf] 5— æh;nfO{ jf0fLåf/f atfpg ;lsFb}g, a? h;n] jf0fLnfO{ zlQm
k|bfg u5{, ToxL g} a|Xd xf]æ -oåfrfgEo'lbt+ o]g jfuEo'Bt]_. o;n] efiffn]
;TonfO{ k"0f{tM JoQm ug{ ;Sb}g eGg] efiff bz{gsf] pRrtd laGb'nfO{ bzf{pF5.
$=%=# cf]Íf/ / WjGofTds ;f/
pklgifb\x¿df …çÚ -cf]Df\_ nfO{ ;a} jfs\ jf
jf0fLsf] ;f/ dflgPsf] 5. 5fGbf]Uof]klgifßf …cf]d\Ú nfO{ pb\uLysf] ¿kdf JofVof
ub}{ o;}af6 ;Dk"0f{ efiff / hut\ lj:tfl/t ePsf] atfOPsf] 5. of] cjwf/0ff
cfw'lgs efifflj1fgsf] …d"n WjlgÚ ;DaGwL wf/0ff;Fu lgs6 b]lvG5.
$=%=$ gfd / ¿ksf] ;DaGw
pklgifb\x¿df …gfdÚ -kb÷zAb_ / …¿kÚ
-cy{÷j:t'_ sf] ;DaGwnfO{ ;[li6 k|lqmofsf] cfwf/ dflgPsf] 5. s'g} klg j:t'sf]
cl:tTj p;sf] gfd / ¿kdf lglxt x'G5 eGg] wf/0ffn] kl5Nnf] ;dosf] cy{lj1fg -Semantics_ nfO{ k|efljt
u/]sf] 5.
$=%=% pklgifb\x¿sf] juL{s/0f
d'lQmsf]klgifb\sf cg';f/ pklgifb\x¿sf]
;Î\of !)* dflgPsf] 5 . lognfO{ rf/ j]b;Fu o;/L juL{s/0f ul/Psf] kfOG5 M
|
j]b |
pklgifb\ ;Î\of |
d'Vo pklgifb\x¿ |
|
CUj]b |
!) |
P]t/]o |
|
z'Sn oh'j]{b |
!( |
O{z, a[xbf/0os |
|
s[i0f oh'j]{b |
#@ |
s7, t}lQ/Lo |
|
;fdj]b |
!^ |
s]g, 5fGbf]Uo |
|
cyj{j]b |
#! |
k|Zg, d'08s,
df08'So |
;du|df, pklgifb\ sfndf eflifs lrGtgn]
ef}lts / Jofs/l0fs 3]/f gf3]/ cfWoflTds / bfz{lgs prfO k|fKt u/]sf] 5. o;n]
zAbnfO{ s]jn ;~rf/sf] dfWod dfq geO{ a|Xd k|flKtsf] ;fwg / ;Tosf] k|tLssf ¿kdf
:yflkt u/]sf] 5 .
$=^ nf}lss ;+:s[t jfª\dodf eflifs lrGtg
j}lbs ;+:s[t efiff qmdzM nf}lss ;+:s[tsf
¿kdf ljsl;t x'Fbf eflifs lrGtgsf] k/Dk/f cem Jofks / Jojl:yt aGof]. kfl0fgLsf]
pbo x'g'k"j{ g} ;+:s[tdf eflifs lrGtgsf] ;'bL3{ k/Dk/f /x]sf] b]lvG5.
kfl0fgL nf}lss ;+:s[t o'usf dxfg\ efiff lrGts x'g\, t/ pgLeGbf cufl8 g}
k|fS–j}lbs / j}lbs o'usf] eflifs lrGtgsf] nfdf] z[Înf ljBdfg lyof] .
nf}lss ;+:s[tsf] eflifs lrGtgnfO{ prfOdf
k'¥ofpg kfl0fgL, sfTofog, kt~hln / et{[xl/ h:tf ljåfGx¿sf] ct'ngLo of]ubfg
/x]sf] 5. kfl0fgL ;Dk|bfosf …lqd'lgÚ -kfl0fgL, sfTofog / kt~hln_ sf]
cfljef{jkl5 ;+:s[t eflifs lrGtgn] j}1flgs / bfz{lgs :j¿k u|x0f u¥of] .
$=^=! kfl0fgLk"j{sf] eflifs k[i7e"ld
kfl0fgLsf] pbo x'g'eGbf w]/} cl3b]lv g}
;+:s[t Jofs/0fsf] k/Dk/f cToGt} ;d[4 / Jojl:yt /x]sf] kfOG5. kfl0fgLk"j{sf
@% eGbf a9L j}ofs/0fx¿sf] gfd ljleGg ;|f]tdf pNn]v x'g'n] ;+:s[t Jofs/0f
cfsl:ds ljsf; geO{ Pp6f ;'bL3{ zf]wsf] kl/0ffd xf] eGg] k'li6 ub{5. o; ;Gbe{df
lgDg kIfx¿ pNn]vgLo 5Gf\ M
P]G› ;Dk|bfosf] P]ltxfl;stfM
kfl0fgLk"j{sf] eflifs lrGtgdf …P]G› ;Dk|bfoÚ nfO{ ;a}eGbf k|frLg /
k|efjzfnL dflgG5. ÚtlQ/Lo ;+lxtfÚ df pNn]v ePcg';f/, b]jtfx¿sf] cg'/f]wdf
b]j/fh OG›n] g} ;j{k|yd cljefHo jfs\ -jf0fL_ nfO{ k|s[lt / k|Toodf ljefhg u/L
zAbsf] j}1flgs ljZn]if0f u/]sf lyP. To;}n] OG›nfO{ ;+;f/sf] klxnf] j}ofs/0f
dflgG5. sftGq Jofs/0f h:tf kl5Nnf u|Gyx¿df klg o;} P]G› k/Dk/fsf] k|efj b]lvG5.
kfl0fgLåf/f lgb]{lzt bz cfrfo{x¿M
kfl0fgLn] cfˆgf] ci6fWofoLdf cfkm"eGbf k"j{sf !) hgf ljlzi6
cfrfo{x¿sf] dtnfO{ cfb/k"j{s pNn]v u/]sf 5g\. oL cfrfo{x¿sf] gfdf]Nn]vn]
kfl0fgLsf] ;dodf Jofs/0fsf ljleGg zfvfx¿ -Schools of Grammar_ cl:tTjdf /x]sf]
;Í]t ub{5M
!= cflkzlnM kfl0fgLn] logsf] Úljs/0fÚ ;DaGwL lgodsf] pNn]v u/]sf 5g\ .
@= sfZokM logsf] ljz]if Jofs/l0fs dtsf] rrf{ ci6fWofoLdf kfOG5 .
#= ufUo{M logL kbkf7 / zAbsf] cy{ut ljZn]if0fdf lgk'0f dflgGy] .
$= ufnjM logn] kbx¿sf] ljlzi6 ljefhg / :j/ k|lqmofdf of]ubfg lbPsf lyP .
%= rqmjd{0fM logsf] gfd ljz]if u/L ;lGw / :j/sf] ;Gbe{df cfpF5 .
^= ef/åfhM logL kfl0fgLk"j{sf Ps k|efjzfnL cfrfo{ x'g\, h;sf] dt
w]/} 7fpFdf p4[t 5 .
&= zfs6fogM logL Ú;a} zAbx¿ wft'af6} aG5g\Ú eGg] l;4fGtsf k|jn
kIfkftL lyP, h;nfO{ kl5 of:sn] klg :jLsf/ u/] .
*= zfsNoM CUj]bsf] kbkf7 tof/ ug]{ >]o lognfO{ hfG5 .
(= ;]gsM logsf] dt ljz]if Jofs/l0fs ckjfbsf ¿kdf kfl0fgLn] pNn]v u/]sf
5g\ .
!)= :kmf]6fogM lognfO{ Ú:kmf]6 l;4fGtÚ -zAbsf] lgTo cy{_ sf] k|f/lDes
k|jt{s dflgG5 .
eflifs lg/Gt/tfM oL cfrfo{x¿sf ;fy}
zfª\j/, ef/åfh, / sf}T:o h:tf j}ofs/0fx¿sf] lrGtgn] ;+:s[t efiffnfO{ lgoda4
agfpg] cfwf/ tof/ kf/]sf] lyof]. kfl0fgLn] oL ;a} dtx¿sf] ulx/f] cWoog / dGyg
u/L Ps ;+lIfKt, j}1flgs / Jofks lgodsf] ;Ë|xsf ¿kdf Úci6fWofoLÚ sf] lgdf{0f u/]
-l/;fn, @)!*_ .
o;/L x]bf{, kfl0fgLk"j{sf] sfnv08 s]jn gfdx¿sf] ;Ë|x dfq geO{ of]
Wjlg, kb / cy{sf] ;"Id ljZn]if0fsf] Pp6f dxfg\ k|of]uzfnf lyof], h;sf]
hudf kfl0fgLn] ljZjs} clåtLo Jofs/0fsf] dxn v8f u/].
$=^=@ kfl0fgL / ci6fWofoLsf] ;+/rgf
kfl0fgLsf] ;dosf af/]df ljåfGx¿aLr dt}So
geP tfklg pgL k|frLg ef/tsf] …zfnft'/Ú -xfnsf] nfxf]/, kfls:tfg glhs_ df
hlGdPsf x'g\ eGg]df w]/} ;xdt 5g\. kfl0fgLsf] d'Vo Jofs/l0fs u|Gy ci6fWofoL
xf]. o;sf ;fy} kfl0fgLo lzIff, lå?ksf]z, wft'kf7, u0fkf7, lnËfg'zf;g h:tf ;xfos
u|Gyx¿ klg pgs} /rgf dflgG5g\. ;+:s[t Jofs/0fsf kfFr cË -k~rfË Jofs/0f_ o;
k|sf/ 5Gf\ M
!= ;"qkf7 -ci6fWofoL_
@= wft'kf7 -lqmofsf d"n ¿kx¿_
#= u0fkf7 -zAb ;d"xx¿_
$= kl/efiffkf7 -JofVofsf lgodx¿_
%= lnËfg'zf;g -lnË lgwf{/0fsf lgodx¿_
ci6fWofoLdf hDdf * cWofo / k|To]s cWofodf
$ kfb u/L #@ kfbx¿ 5g\ . o;df nf}lss ;+:s[tsf lgodx¿nfO{ aLhul0ftLo ;"q
h:t} ;+lIfKt / ;f/ule{t ¿kdf k|:t't ul/Psf] 5 . o; u|Gydf nueu #,((# b]lv #,((%
;Dd ;"qx¿ /x]sf] dflgG5 -k/fh'nL, @)^(_ .
$=^=# sfTofog / kt~hlnM lqd'lg k/Dk/f
kfl0fgLkl5sf] o'unfO{ …lqd'lg o'uÚ elgG5,
hxfF ci6fWofoLnfO{ cfwf/ dfgL yk JofVof / kl/dfh{g ul/of].
* sfTofog
-jflt{ssf/_M sfTofognfO{ P]G› ;Dk|bfosf j}ofs/0f dflgG5. pgn] kfl0fgLsf
;"qx¿df /x]sf ck"0f{tfnfO{ k"/f ug{ / sltko ;"qx¿sf]
;+zf]wg ug{ …jflt{sÚ x¿sf] /rgf u/]. pgn] ci6fWofoLnfO{ a'‰g cem ;xh agfOlbP.
* kt~hln -efiosf/_M
O{=k"= t];|f]–klxnf] ztfAbLsf kt~hlnn] kfl0fgL / sfTofog b'j}sf
ljrf/x¿nfO{ ;dGjo ub}{ …dxfefioÚ sf] /rgf u/]. dxfefio Jofs/0fsf] dfq u|Gy geO{
of] Ps dxfg\ bfz{lgs u|Gy klg xf]. kt~hlnn] Jofs/0fsf] kl/efiff, k|of]hg,
:kmf]6 l;4fGt / zAb–cy{sf] ;DaGwdfly uxg ljj]rgf u/]sf 5g\. pgn] zAbnfO{ …lgToÚ
dfg]sf 5g\ / efiffnfO{ cy{sf cfwf/df kl/eflift u/]sf 5g\.
$=^=$ kfl0fgL–pQ/ -pQ/–kfl0fgLo_ sfn
lqd'lgkl5 klg kfl0fgLo k/Dk/fnfO{ hLljt /fVg cg]sf}F ljåfGx¿n] of]ubfg
lbP. o; sfnsf k|d'v j}ofs/0f / s[ltx¿ o; k|sf/ 5Gf\ M
|
;do÷ztfAbL |
ljåfg\ |
k|d'v of]ubfg÷s[lt |
|
%–& cf}F ztfAbL |
et{[xl/ |
jfSokbLo -Jofs/0f
bz{gsf] dxfg\ u|Gy_ |
|
& cf}F ztfAbL |
hoflbTo / jfdg |
sflzsfj[lQ
-ci6fWofoLsf] 6Lsf_ |
|
!! cf}F ztfAbL |
s}o6 |
dxfefio k|bLk |
|
!^ cf}F ztfAbL |
e§f]hL bLlIft |
l;4fGt sf}d'bL |
|
!& cf}F ztfAbL |
j/b/fh |
n3' l;4fGt sf}d'bL,
dWo l;4fGt sf}d'bL |
o;/L pQ/–kfl0fgLo o'usf ljåfGx¿n] j[lQ,
6Lsf / sf}d'bL u|Gyx¿ n]v]/ kfl0fgLo Jofs/0fnfO{ ;/n / hgdfg;df nf]slk|o agfpg]
sfo{ u/] .
lgisif{df, nf}lss ;+:s[tsf] eflifs lrGtgn]
kfl0fgLsf] j}1flgs ;"qa4tf, sfTofogsf] tfls{s kl/dfh{g / kt~hlnsf] bfz{lgs
ufDeLo{sf sf/0f ljZj efifflj1fgs} If]qdf Ps clåtLo :yfg cf]u6]sf] 5 .
$=& j}lbs / nf}lss jfª\dosf] eflifs lrGtgM t'ngfTds ljZn]if0f
k"jL{o eflifs k/Dk/fdf j]bdf cfwfl/t
eflifs lrGtgnfO{ …j}lbs o'uÚ / To;kl5sf] kl/dflh{t cj:yfnfO{ …nf}lss o'uÚ sf
¿kdf lnOG5. O{=k"= %)) lt/ kfl0fgLn] efiffnfO{ ;"qa4 u/]kl5 j}lbs
efiff ;j{;fwf/0fsf nflu s]xL sl7g / af]wuDo x'g 5f8\of], h;sf sf/0f nf}lss
;+:s[tsf] pbo eof]. oL b'O{ sfnv08sf eflifs ljz]iftf / lrGtg k4ltdf s]xL
cfwf/e"t ;dfgtf / leGgtfx¿ /x]sf 5g\ .
$=&=! j}lbs / nf}lss eflifs lrGtgdf ;dfgtf
j}lbs / nf}lss b'j} o'usf] eflifs ;+/rgfdf lgDg ;dfgtfx¿ kfOG5Gf M
*
k|s[lt–k|Toosf] kl/sNkgfM b'j} o'udf zAb lgdf{0fsf nflu
k|s[lt -Root_ / k|Too -Suffix_ sf] ;+of]unfO{
cfwf/ dflgPsf] 5 . To;}n] oL b'j} efiff …lZni6 of]ufTdsÚ -Inflected_ k|s[ltsf 5g\ .
*
wft'sf] k|wfgtfM zAbsf] Jo'TklQut cy{ vf]Hbf wft'sf]
cy{nfO{ ;'/lIft /flvG5 .
*
Jofs/l0fs sf]l6M b'j}df tLg lnË -k'lNnË, :qLlnË /
gk'+;slnË_ / tLg jrg -Psjrg, låjrg
/ ax'jrg_ sf] k|of]u kfOG5 .
*
sf/s / ljelQmM b'j}df ;DaGw / ;Daf]wgafx]s ^ j6f sf/s /
& j6f ljelQmx¿sf] k|of]u ;dfg ¿kdf ePsf] b]lvG5 .
$=&=@ j}lbs / nf}lss eflifs lrGtgdf leGgtf
j}lbs / nf}lss ;+:s[tsf aLrdf /x]sf k|d'v leGgtfx¿nfO{ lgDg tflnsfdf
:ki6 kfl/Psf] 5 M
ljz]iftf
|
j}lbs efiff÷lrGtg
|
nf}lss efiff÷lrGtg
|
|
:j/f3ft |
;+uLtfTds :j/f3ft -Musical Accent_ sf] k|wfgtf. |
anfTds :j/f3ft -Stress Accent_ sf] k|wfgtf. |
|
pRrf/0f |
x|:j, bL3{ / Kn't -Psdflqs, lådflqs, lqdflqs_ tLg}sf] k|of]u . |
x|:j / bL3{sf] dfq k|of]u, Kn't k|foM x/fpFb} uPsf]. |
|
;lGw |
;lGwsf] lgod P]lR5s -Optional_ x'g]. |
;lGwsf] lgod clgjfo{ -Compulsory_ x'g]. |
|
pk;u{ |
wft'eGbf aflx/ :jtGq k|of]u x'g ;Sg]. |
wft';Fu dfq hf]l8P/ cfpg], :jtGq cl:tTj g/x]sf]. |
|
nsf/
k|of]u |
nª\, n'ª\ / ln6\ nsf/sf] k|of]u h'g;'s} sfndf x'g ;Sg]. |
oL nsf/x¿sf] k|of]u e"tsfn a'emfpg dfq ;Lldt . |
|
wft' ¿k |
Pp6} wft'sf] cg]sf}F ¿k / cy{df k|of]u x'g]. |
wft' ¿kdf ;Lldttf / lgodx¿sf] lgoldttf a9L . |
|
k|Too |
>]i7tfjfrs k|Too gfd;Fu klg nfUg] -h:t}M sljtdM_. |
o:tf k|Too ljz]if0f;Fu dfq nfUg] -h:t}M ;'Gb/tdM_. |
$=* cfw'lgs efifflj1fgsf] ;Gbe{ / jt{dfg cj:yf
cfhsf] o'udf eflifs lrGtg s]jn k|frLg
Jofs/0fdf dfq ;Lldt 5}g . cfw'lgs efifflj1fgn] o;nfO{ ;fdflhs, dgf]j}1flgs /
sDKo'6/ lj1fgsf] b[li6sf]0faf6 klg x]g]{ ub{5 .
*
;+/rgfTds kl/jt{gM j}lbs ;+:s[taf6 nf}lss ;+:s[t x'Fb}
cfhsf cfw'lgs cfo{ efiffx¿ -g]kfnL, lxGbL cflb_ df cfOk'Ubf efiff …of]ufTdsÚ
af6 …ljof]ufTdsÚ -Analytic_ aGb} uPsf] 5 .
pbfx/0fsf nflu, ;+:s[tdf Pp6} zAbdf ljelQm hf]l8GYof] eg] g]kfnLdf ljelQm / zAb
5'§} n]lvG5g\.
*
låjrgsf] nf]kM j}lbs / nf}lss ;+:s[tsf] dxQ\jk"0f{
ljz]iftf …låjrgÚ cfw'lgs efiffx¿df nf]k eO;s]sf] 5. clxn] xfdL s]jn Psjrg /
ax'jrg dfq k|of]u u5f}{F.
*
Wjlgut ;/nLs/0fM j}lbs sfnsf hl6n Wjlgx¿ -h:t}M …n[Ú jf
hl6n :j/f3ft_ cfw'lgs ;dodf x/fO;s]sf 5g\. efiff hl6ntfaf6 ;/ntflt/ pGd'v ePsf]
5.
*
sDKo'6/ / kfl0fgLo Jofs/0fM cfw'lgs sDKo'6/ k|f]u|fldª /
cfl6{lkml;on OG6]lnh]G; -AI_ sf nflu
kfl0fgLsf] Úci6fWofoLÚ nfO{ ljZjs} pTs[i6 / j}1flgs k4lt dflgPsf] 5. o;n] ubf{
k|frLg nf}lss lrGtg cfhsf] l8lh6n o'udf klg plQs} ;fGble{s ag]sf] 5.
j}lbs jfª\don] eflifs lrGtgsf] aLh /f]Kg] sfd u¥of] eg] nf}lss o'un]
To;nfO{ Pp6f dha't j[Ifsf ¿kdf v8f u¥of]. of:ssf] …lg?QmÚ / kfl0fgLsf]
…ci6fWofoLÚ h:tf u|Gyx¿n] tof/ kf/]sf] hud} cfhsf] cfw'lgs efifflj1fg plePsf]
5. k|frLg ;dosf] Tof] bfz{lgs ulx/fO / Jofs/l0fs z'4tf g} cfhsf efiffx¿sf] hggL
xf].
%= lgisif{ -Conclusion_
dfgj ;Eotfsf] ljsf;qmddf efiff ljrf/
ljlgdosf] cfwf/e"t dfWodsf ¿kdf /x] tfklg o;sf] ;}4flGts / k4ltk/s
cGj]if0fsf] Oltxf; lgs} k|frLg / ;d[4 /x]sf] 5
. k|:t't cWoogsf cfwf/df k"jL{o eflifs lrGtgsf] k/Dk/f cToGt}
Jojl:yt, j}1flgs / ljZjs} h]7f] /x]sf] lgisif{ lgsfNg ;lsG5 . O{=k"= !%))
b]lvsf] j}lbs o'ub]lv ;'? ePsf] of] ofqfn] nf}lss ;+:s[tsf] sfnv08;Dd cfOk'Ubf
k"0f{tf k|fKt u/]sf] b]lvG5 .
j}lbs jfª\do cGtu{tsf ;+lxtf, a|fXd0f,
cf/0os / pklgifb\x¿n] efiffnfO{ s]jn ;~rf/sf] dfWod dfq geO{ bfz{lgs /
a|Xdf08Lo zlQmsf ¿kdf :yflkt u/]sf 5g\ . CUj]bsf] …jfS;"QmÚ b]lv
pklgifb\sf] …cIf/ a|XdÚ ;Ddsf] lrGtgn] zAbsf] lgTo / clgTo :j¿knfO{ ulx/fOsf
;fy phfu/ u/]sf] 5 . ljz]if u/L …lzIffÚ / …Jofs/0fÚ h:tf j]bfËx¿n] Wjlg lj1fg /
kb ;+/rgfsf] h'g hu a;fn], To;}sf] cfwf/df of:ssf] …lg?QmÚ n] zAbsf] Jo'TklQ /
cy{lj1fgnfO{ gofF cfofd k|bfg u/]sf] kfOG5 .
nf}lss ;+:s[tsf] o'udf k|j]z u/]kl5 eflifs
lrGtgdf qmflGtsf/L kl/jt{g cfPsf] b]lvG5 . kfl0fgLsf] …ci6fWofoLÚ n] efiffnfO{
;"qa4 u/L ljZjs} ;a}eGbf j}1flgs Jofs/0fsf] gd'gf k|:t't u/]sf] 5.
kfl0fgL, sfTofog / kt~hln -lqd'lg_ sf] lqsf]0ffTds of]ubfgn] ;+:s[t efiffnfO{
Pp6f dfgs :j¿k k|bfg ug{'sf ;fy} cfw'lgs efifflj1fgsf Wjlg, kb, jfSo /
cy{lj1fgsf If]qdf 7f]; cfwf/lznf v8f u/]sf] 5 . pQ/–kfl0fgL sfnsf et{[xl/ h:tf
lrGtsn] …:kmf]6 l;4fGtÚ dfkm{t efiff / cy{sf] ;DaGwnfO{ bfz{lgs prfOdf k'¥ofPsf
5g\ .
cGttM, k|frLg k"jL{o eflifs lrGtg
s]jn k/Dk/fut Jofs/0fdf dfq ;Lldt 5}gÙ o;n] cfw'lgs efifflj1fgsf ;+/rgfTds,
t'ngfTds / j0f{gfTds k4ltx¿nfO{ ;d]t dfu{lgb]{zg u/]sf] 5. cfhsf] l8lh6n o'u /
sDKo'6];gn lnË\o'Ol:6S; -Computational Linguistics_ df ;d]t kfl0fgLo
;"qx¿sf] ;fGble{stf sfod /xg'n] xfd|f] k|frLg eflifs lj/f;tsf] dxQfnfO{ yk
k'li6 ub{5 . ctM k"jL{o eflifs lrGtg ljZj efifflj1fgsf] hggL / k|]/0ffsf]
;|f]tsf ¿kdf cIf'00f /x]sf] lgisif{ o; cWoogn] k|:t't ub{5 .
;Gbe{ ;fdu|L -References_
cfrfo{, nf]s/fh
-@)^#_= k|f}9 /rgf / cleJolQm= sf7df8f}FM k}/jL k|sfzg.
cfrfo{, lji0f' /
e';fn, ljZjf; -@)&)_= efifflj1fgsf k|d'v l;4fGt= sLlt{k'/M :6'8]G6 a'S;.
pkfWofo, huGgfy
-@)%)_= ;+:s[t ;flxTosf] Oltxf;= jf/f0f;LM zf/bf ;bg.
l3ld/], k'?iff]Qd
-@)*)_= k"j{df 1fg tyf klZrddf lj1fgsf nflu ;+/lrt j]b= -ck|sflzt
n]v÷;fdu|L_.
9sfn, dltk|;fb
-@)%^_= k|f/lDes ;+:s[t Jofs/0f / /rgf= tgx'FM efg' ;+:s[t ljBfkL7.
k/fh'nL, dfwjk|;fb
-@)^)_= ;+:s[t Jofs/0f / efifflj1fg= nlntk'/M ;femf k|sfzg.
k/fh'nL, nf]sk|;fb
-@)^(_= k"jL{o tyf kfZrfTo efiff–lrGtg= sf7df8f}FM ljBfyL{ k':ts e08f/.
kf]v/]n, afns[i0f
-@)#$_= Wjlg lj1fg= sf7df8f}FM g]kfn /fhsLo k|1f k|lti7fg.
e08f/L, kf/;dl0f /
kf]v/]n, s]zjk|;fb -@)&%_= k"jL{o eflifs lrGtg= sf7df8f}FM g]kfn v'nf
ljZjljBfno.
et{[xl/ -@)%%_=
jfSokbLod\ -a|Xdsf08_ -s= låj]bL, cg'= Pj+ ;+=_= jf/f0f;LM ljZjljBfno k|sfzg.
l/;fn, sf}lznf
-@)!*_= j}lbs tyf nf}lss ;+:s[tdf eflifs lrGtg / kfl0fgL o'u= ;dLIffM g]kfnL
;flxTo ef/L.
zdf{, uf]kLgfy
-@)^%_= g]kfnL lzIffsf] Oltxf;= sf7df8f}FM dsfn' k|sfzg .
zdf{, /d]zs'df/
-@)^)_= j}lbs ;flxTo tyf b[ZosfJosf] Oltxf;= gofF lbNnLM lbNnL ljZjljBfno.
Sastri,
Gaurinath -!(*)_= The philosophy of
word and meaning= Calcutta, IndiaM Sanskrit College=
YouTube.
(2020, May 15). Sanskrit grammar and linguistic thought [Video]. YouTube.
https://www.youtube.com/watch?v=NHdJFnIAZJI
Comments
Post a Comment